Chiến thắng Phước Long ngày 6-1-1975 được đánh giá là một “đòn trinh sát chiến lược” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, phản ánh rõ sự suy yếu nghiêm trọng của ngụy quân Sài Gòn, đồng thời cho thấy khả năng phản ứng và can thiệp rất hạn chế của đế quốc Mỹ trước sự phát triển mạnh mẽ của cách mạng miền Nam.
Từ cơ sở thực tiễn Chiến thắng Đường 14 – Phước Long, ngày 8-1-1975, tại Hội nghị Bộ Chính trị, đồng chí Lê Duẩn đã khẳng định: “Tất cả chúng ta đều nhất trí hoàn toàn về các mặt: đánh giá tình hình sau Hiệp định Paris, đánh giá lực lượng so sánh giữa ta và địch, nhận định thời cơ lịch sử, khẳng định quyết tâm chiến lược hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ trong hai năm 1975–1976, xác định nhiệm vụ, mục tiêu và các bước thực hiện.”
Kết luận này đã trở thành cơ sở quan trọng để Đảng ta hạ quyết tâm chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Phá vỡ “lá chắn” phòng thủ từ xa của địch
Sau Hiệp định Paris năm 1973, cục diện chiến tranh ở miền Nam chuyển biến nhanh chóng theo hướng ngày càng có lợi cho cách mạng. Trước tình hình đó, Bộ Chính trị Trung ương Đảng đã triệu tập Hội nghị (từ ngày 30-9 đến 8-10-1974), hạ quyết tâm chiến lược giải phóng miền Nam trong hai năm 1975–1976.
Chấp hành Nghị quyết của Bộ Chính trị, tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, tháng 10-1974, Quân ủy Trung ương và Bộ Chỉ huy Miền quyết định giao nhiệm vụ cho Quân đoàn 4 mở Chiến dịch Đường 14 – Phước Long. Mục tiêu của chiến dịch là tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, mở rộng vùng giải phóng, mở rộng đầu cầu hành lang chi viện chiến lược 559, đồng thời tạo bàn đạp thuận lợi để các binh đoàn chủ lực sẵn sàng tiến công Sài Gòn.
Phước Long (nay là thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước) lúc bấy giờ giữ vị trí chiến lược quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Quân đoàn 3 ngụy. Địch bố trí tại đây các chi khu quân sự Đồng Xoài, Bố Đức, Đức Phong, quận lỵ Phước Bình, thị xã Phước Long, căn cứ Bà Rá… tạo thành tuyến phòng thủ từ xa nhằm bảo vệ Sài Gòn; đồng thời ngăn chặn lực lượng Quân giải phóng từ Tây Nguyên và Lộc Ninh tiến xuống miền Đông Nam Bộ, chia cắt thế liên hoàn giữa các vùng giải phóng.
Diễn biến chiến dịch: Tấn công dồn dập, tiêu diệt toàn bộ tuyến phòng thủ
Để chuẩn bị cho chiến dịch, Trung ương Cục và Quân ủy Miền giao nhiệm vụ cho quân và dân Phước Long phối hợp với bộ đội chủ lực tiêu diệt các chi khu, yếu khu trọng yếu, từng bước cô lập Phước Long với các khu vực xung quanh, tạo thế bao vây hoàn chỉnh.
Từ ngày 13-12 đến 17-12-1974, quân ta lần lượt tiêu diệt chi khu “Bù Đốp lưu vong”, chi khu Đức Phong và yếu khu Bù Na; làm chủ tuyến Đường 14 dài khoảng 80km, thu hàng nghìn viên đạn pháo, diệt và bức rút hàng chục đồn bốt, giải phóng vùng Đông Nam Phước Long với hơn 14.000 dân, phá vỡ tuyến phòng thủ phía Nam của địch.
Từ ngày 23-12 đến 31-12-1974, ta tiếp tục tiến công, tiêu diệt các chi khu Bù Đốp, Đồng Xoài, Phước Bình, Phước Lộc, căn cứ Bà Rá, từng bước áp sát và cô lập hoàn toàn thị xã Phước Long. Rạng sáng 31-12-1974, quân ta nổ súng tiến công chi khu quân sự Phước Bình; lực lượng vũ trang địa phương đồng loạt tiến công Phước Lộc. Ngày 2-1-1975, ta tiếp tục tiến công vào thị xã Phước Long.
Trước sức tiến công mạnh mẽ của quân ta, trong khi tinh thần binh lính hoang mang, hệ thống thông tin, công sự bị phá hủy, địch nhanh chóng rơi vào thế bị động. Rạng sáng 6-1-1975, các đơn vị chủ lực phối hợp lực lượng vũ trang địa phương đồng loạt tiến công trên các hướng. Trước sự tấn công mãnh liệt của quân ta, cuối cùng tất cả các mục tiêu trong thị xã đều bị quân ta tiêu diệt. Đến 9 giờ sáng ngày 6/1, lá cờ chiến thắng của quân ta tung bay trên nóc nhà “Dinh tỉnh trưởng”. Quân ta được sự hướng dẫn của nhân dân tiếp tục truy quét các nhóm tàn quân địch đang lẩn trốn. Các mũi vũ trang còn lại tiếp tục nổ súng tiến công tiêu diệt các mục tiêu còn lại trong thị xã. Đến 19 giờ ngày 6/1/1975, thị xã Phước Long được hoàn toàn giải phóng.
Kết thúc chiến dịch, ta tiêu diệt và bắt sống toàn bộ ngụy quân, ngụy quyền tại Phước Long; thu hàng nghìn vũ khí các loại, bắn rơi nhiều máy bay, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh; giải phóng toàn tỉnh Phước Long với khoảng 50.000 dân. Tuyến phòng thủ phía Bắc Sài Gòn bị chọc thủng, tạo ra thế trận chiến lược hoàn toàn mới.
Bước phát triển mới về nghệ thuật tác chiến chiến dịch
Chiến thắng Đường 14 – Phước Long đánh dấu bước phát triển quan trọng của nghệ thuật quân sự Việt Nam, đặc biệt là nghệ thuật tổ chức và thực hành tác chiến chiến dịch. Trước hết, ta đã lựa chọn đúng địa bàn, đúng mục tiêu chiến lược để thực hiện “đòn trinh sát chiến lược”, qua đó đánh giá chính xác thực lực quân đội Sài Gòn và phản ứng của Mỹ.
Trong chiến dịch, Quân giải phóng chủ động tạo lập thế trận tác chiến linh hoạt, kết hợp nghi binh, chia cắt, bao vây, cô lập địch. Việc sử dụng các lực lượng hiệp đồng binh chủng gồm bộ binh, xe tăng, pháo binh cơ giới để tiến công một thị xã được phòng thủ kiên cố là bước tiến vượt bậc về nghệ thuật tác chiến trên chiến trường B2.
Đặc biệt, nghệ thuật đánh trận then chốt và then chốt quyết định được vận dụng hiệu quả. Thắng lợi của trận then chốt Đồng Xoài đã cô lập hoàn toàn chi khu Phước Bình và thị xã Phước Long, tạo điều kiện cho lực lượng vũ trang địa phương và Nhân dân nổi dậy phá bỏ bộ máy cai trị của địch, góp phần quyết định vào thắng lợi chung của chiến dịch.
Chiến dịch Đường 14 – Phước Long không chỉ là thắng lợi quân sự có ý nghĩa to lớn, mà còn là cơ sở thực tiễn quan trọng để Bộ Chính trị khẳng định quyết tâm chiến lược, mở đường cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, đưa sự nghiệp giải phóng miền Nam đến thắng lợi hoàn toàn.
TTDVTH- Phường Phước Long
