Cuối năm 1974, thế và lực của địch bị giảm sút nghiêm trọng do bị ta đánh trả quyết liệt và sự chi viện của Mỹ đã giảm sút so với trước. Tương quan lực lượng trên chiến trường đã nghiêng về ta, tuy chưa áp đảo địch nhưng đã có khả năng chủ động mở các cuộc tiến công lớn trên một số hướng chiến lược, buộc địch phải bị động đối phó. Trên cơ sở phân tích tình thế chiến lược chung, Trung ương Đảng hạ quyết tâm giải phóng hoàn toàn miền Nam trong hai năm (1975 - 1976).
Vào thời điểm Bộ Chính trị họp hội nghị quyết định quyết tâm chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam (tháng 12-1974), Bộ Tư lệnh Miền mở chiến dịch Đường 14 - Phước Long ở miền Đông Nam Bộ nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng khu vực dân cư trên đường 14, mở rộng đầu cầu tuyến vận tải chiến lược, tạo thêm bàn đạp để tiến công Sài Gòn. Chiến dịch này được coi là “trận trinh sát chiến lược”, nhằm làm sáng tỏ thêm những cơ sở vững chắc để Bộ Chính trị hạ quyết tâm chiến lược.     
Phước Long là địa bàn rừng núi, tiếp giáp với cực Nam Trung Bộ và vùng giải phóng Lộc Ninh, Bù Đốp; là cửa ngõ, bàn đạp tiến công Sài Gòn từ phía Bắc, là đoạn cuối đường mòn Hồ Chí Minh, nơi tiếp nhận sức người, sức của từ hậu phương lớn đối với chiến trường Nam Bộ. Đến giữa năm 1974, vùng giải phóng ở Phước Long đã được củng cố vững chắc, vùng tạm chiếm không còn cơ sở trắng, nơi nào cũng có chi bộ, các tổ chức đoàn thể được thành lập. Ngay trong hàng ngũ địch, ta đã tổ chức được một số cơ sở nội tuyến, cung cấp cho ta nhiều tin tức quan trọng. Lực lượng tập trung của tỉnh, huyện cùng các mũi công tác, du kích các xã ngày luôn bám sát chiến trường.
Để chuẩn bị mở màn chiến dịch Đường 14 - Phước Long, Trung ương Cục và Quân ủy Miền giao nhiệm vụ cho Đảng bộ Bình Phước chuẩn bị chiến trường, đẩy mạnh hoạt động 3 mũi giáp công để kìm chân, tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch tại chỗ, tạo thế cho quần chúng nổi dậy. Đối với vùng căn cứ, Phước Long vừa có nhiệm vụ chuẩn bị lương thực, hậu cần tại chỗ, vừa chuẩn bị địa bàn đứng chân cho các đơn vị chủ lực lớn để mở đợt tiến công tiêu diệt địch. Tỉnh ủy Bình Phước phối hợp với Quân đoàn 4 khẩn trương chuẩn bị các mặt cho chiến dịch, thông qua Trung ương Cục và Quân ủy Miền.
Tháng 12-1974, Trung ương Cục và Quân ủy Miền giao nhiệm vụ cho quân, dân Bình Phước dùng bộ đội địa phương tiến công, diệt gọn Chi khu quân sự "Bù Đốp lưu vong" (Địch mới tổ chức và xây dựng Chi khu quân sự "Bù Đốp lưu vong" sau ngày thất thủ ở Bù Đốp (tháng 4-1972) trên đất quận Phước Bình, là căn cứ phòng thủ phía nam Tiểu khu Phước Long).
Chi khu quân sự Đức Phong và yếu khu Bù Na nhằm chia cắt và cô lập Phước Long với các khu vực xung quanh, sau đó phối hợp với quân chủ lực tiến công giải phóng Phước Long. Nhận nhiệm vụ trên, Tỉnh ủy gấp rút lập Ban chỉ huy tiền phương do đồng chí Đỗ Văn Nuống (Tư Nguyện, Bí thư Tỉnh ủy) làm Chính ủy, đồng chí Lê Hùng (Tỉnh đội trưởng) làm Chỉ huy trưởng, trực tiếp chỉ đạo mũi tiến công này.
Chiến dịch Đường 14 - Phước Long do Quân đoàn 4 tiến hành. Tham gia chiến dịch có các đơn vị tập trung của tỉnh gồm Tiểu đoàn 208, hai đơn vị đội đặc công U11 và U13, Đại đội 14 trợ chiến, Trung đội công binh, Đại đội bộ binh 54, hai đại đội bộ binh của Bù Đốp và Phước Bình, cùng lực lượng của các huyện.
Đêm 12 rạng sáng ngày 13-12-1974, trong lúc các đơn vị chủ lực bí mật hành quân về hướng Bù Đăng - đường 14 thì các đơn vị của tỉnh gồm Tiểu đoàn 208 và các đơn vị bộ đội đặc công U11 và U13 đồng loạt nổ súng tiêu diệt Chi khu quân sự "Bù Đốp lưu vong". Ta vừa chiếm giữ trận địa và truy quét địch xung quanh, vừa nghi binh kéo địch để tạo điều kiện cho bộ đội chủ lực tập trung vào các hướng tiến công chủ yếu. Ngày 14-12-1974, ở hướng Bù Đăng - đường 14, các đơn vị chủ lực cùng với lực lượng địa phương tiến công giải phóng Chi khu quân sự Đức Phong. Những ngày kế tiếp, ta tiếp tục giải phóng đoạn đường 14 từ Đức Phong đến yếu khu Bù Na, tiến công uy hiếp Đồng Xoài, giải phóng vùng đông nam Phước Long rộng lớn với hơn 14.000 dân, phá tan tuyến phòng thủ phía nam.
Ngày 17-12-1974, địch đưa 2 tiểu đoàn thám kích đến tái chiếm Chi khu "Bù Đốp lưu vong". Lực lượng ta chiến đấu quyết liệt với địch. Đến ngày 22-12, ta hoàn toàn làm chủ trận địa và tiêu diệt thêm các đồn Thác Mơ, Phước Quả, Phước Tín, Phước Lộc… Sau trận đánh, Tỉnh ủy Bình Phước thành lập Tiểu đoàn Bà Rá.
5 giờ sáng ngày 26-12-1974, ta nổ súng tiến công Chi khu quân sự Đồng Xoài, đến 8 giờ 35 ta làm chủ chi khu này. Quân ta tiếp tục truy quét địch, 15 giờ cùng ngày, ta hoàn toàn làm chủ khu vực Đồng Xoài. Phước Long và quận lỵ Bình Phước bị bao vây, cô lập.
Trước tình hình đó, Bộ chỉ huy Quân đoàn 3 và Tiểu khu Phước Long địch xác định thế phòng thủ là thế “kiềng ba chân” gồm tỉnh lỵ Phước Long, núi Bà Rá và Chi khu Phước Bình. Tuyến phòng thủ này nằm trên một diện tích rộng 10km2 với 3 tuyến phòng ngự cơ bản: tuyến vành đai, tuyến kháng chính và tuyến “tử thủ”. Chi khu Phước Bình và sân bay Phước Bình là hai điểm tựa quan trọng của Phước Long; núi Bà Rá do một đại đội của tiểu đoàn bảo an đóng chốt là “con mắt thần” bao quát thị xã và các khu vực xung quanh. Chúng còn tổ chức các đơn vị ngăn chặn trên hai hướng đường 311 (Phước Yên, Phước Sơn, Phước Vĩnh) và đường 309 (Phước Lộc, Thác Mơ, Tư Hiền 1, 2) nhằm ngăn chặn quân ta tiến công vào thị xã. Ngoài ra địch còn lập một hệ thống đồn bót, ấp chiến lược dày đặc ở Sơn Giang, cầu Suối Dung, Nhơn Hòa, An Lương, Tư Lập… để phòng thủ vòng ngoài. Phía trong thị xã, trung tâm phòng ngự cuối cùng của chúng có nhiều vị trí trú quân, nhiều chướng ngại vật hình thành căn cứ phòng thủ hết sức kiên cố.
Mặc dù lực lượng địch phòng thủ đông, nhưng tinh thần của đối phương rất hoang mang, rệu rã. Nắm được tình hình đó, Quân ủy và Bộ Tư lệnh Miền hạ quyết tâm giải phóng toàn bộ tỉnh Phước Long. Những ngày cuối tháng 12-1974, các lực lượng vũ trang của Bình Phước liên tục tiến công địch từ các hướng. Rạng sáng ngày 31-12-1974, mở đầu trận quyết chiến giải phóng tỉnh Phước Long, pháo binh ta dồn dập bắn vào Chi khu quân sự Phước Bình, sân bay Phước Bình và núi Bà Rá. Sau đó bộ đội chủ lực và các lực lượng vũ trang địa phương đồng loạt nổ súng tiến công Chi khu quân sự Phước Bình và núi Bà Rá, chiến sự giằng co quyết liệt giữa ta và địch kéo dài đến tối ngày 31-12. Lực lượng ta liên tục tiến công, siết chặt vòng vây các mục tiêu còn lại của địch ở Phước Long.
  Sáng 1-1-1975, quân ta với 2 mũi từ Thác Mơ, Phước Quả có pháo binh yểm trợ thọc sâu tiến công chốt cố thủ cầu Suối Dung và Tư Hiền. Cánh quân của các đơn vị Sư đoàn 7 đánh chiếm các ấp chiến lược Sơn Hà, Nhơn Hòa 1, 2, một cánh quân khác đánh chiếm đồn An Long và đồn Vạn Kiếp. Lớp phòng thủ bên ngoài của thị xã gồm hệ thống ấp chiến lược và đồn bót bị quân ta chọc thủng. Vòng vây của ta dần dần siết lại. Các điểm cố thủ chính của quân địch hầu như bị tê liệt, không còn khả năng chống trả.
  Ngày 2-1-1975, một đơn vị chủ lực của ta đánh chốt hướng tây bắc sân bay Phước Bình và các ấp chiến lược xung quanh, chiếm lĩnh luôn trận địa. Ngày 3-1, lực lượng ta tiếp tục phá vỡ tuyến phòng thủ phía nam thị xã rồi đưa lực lượng đột nhập vào khu chợ, sân vận động, bến xe, khu gia binh… tiêu diệt từng cụm quân dịch.
  Phối hợp với hoạt động vũ trang, quần chúng nhân dân cũng nổi dậy đấu tranh, chống ném bom bắn phá vào khu dân cư, kêu gọi chồng, con, em mình bỏ súng quay về với cách mạng. Các đơn vị chủ lực có xe tăng tăng cường đánh vào các mục tiêu như: dinh tỉnh trưởng, tiểu khu mới, tiểu khu cũ, tòa hành chính và nhiều khu vực của địch trong thị xã.
Sáng ngày 6-1-1975, quân ta đồng loạt nổ súng tiến công trên tất cả các hướng. Trước sự tấn công mãnh liệt của quân ta, tất cả các mục tiêu quan trọng của địch trong thị xã đều bị tiêu diệt. 9 giờ sáng cùng ngày 6-1-1975, lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc Dinh tỉnh trưởng Phước Long. Các mũi vũ trang tiếp tục nổ súng tiến công tiêu diệt các mục tiêu còn lại. 19 giờ ngày 6-1-1975, thị xã Phước Long được giải phóng hoàn toàn.
Chiến thắng Phước Long và việc giải phóng hoàn toàn một tỉnh ở miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đã đẩy nhanh sự suy sụp của chế độ Sài Gòn, có ý nghĩa như một đòn “trinh sát chiến lược”, góp phần củng cố vững chắc quyết tâm chiến lược của Đảng: giải phóng hoàn toàn miền Nam trong năm 1975.
Chiến thắng Phước Long đã tạo nên địa bàn chiến lược thuận lợi cho chiến trường Nam Bộ, đẩy nhanh sự suy sụp của quân địch, uy hiếp trực tiếp phía Quốc lộ 13 và hệ thống phòng thủ của địch trên hướng Bắc Sài Gòn, góp phần nhanh chóng tạo thời cơ cho trận quyết chiến chiến lược cuối cùng.
Chiến thắng Phước Long là chiến thắng đầu tiên trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở miền Nam Việt Nam mà nhân dân ta đã giành được quyền làm chủ trong phạm vi một tỉnh, tạo niềm tin cho quân và dân ta thúc đẩy mọi hoạt động trên chiến trường cũng như ở hậu phương khẩn trương chuẩn bị cho cuộc tiến công giải phóng miền Nam.
Chiến thắng Phước Long là dẫn chứng cụ thể, sinh động nhất, chứng minh cho tương quan thế và lực giữa ta và địch trên chiến trường, có ý nghĩa là “trận trinh sát chiến lược” thăm dò khả năng quân đội Sài Gòn và sự can thiệp của Mỹ, làm sáng tỏ hơn những cơ sở để Bộ Chính trị có cơ sở để ra quyết định cuối cùng, với quyết tâm chiến lược: Giải phóng miền Nam. Quyết tâm đó của Bộ Chính trị đã trở thành hiện thực, ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng.
TTDVTH Phường Phước Long